Wat is schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid betekent dat je wordt ingehuurd als zzp’er, terwijl je volgens de regels eigenlijk in loondienst werkt. Je hebt bijvoorbeeld vaste werktijden, staat onder directe aansturing en loopt zelf nauwelijks ondernemersrisico. Zulke kenmerken worden samen beoordeeld: één kenmerk bepaalt niet automatisch de uitkomst.
Blijkt de opdracht loondienst te zijn, dan kan dat gevolgen hebben voor de loonheffingen van de opdrachtgever en jouw belastingaangiften. De beoordeling gaat over de concrete opdracht. Je kunt daarnaast voor ander werk wel ondernemer zijn.
De Wet DBA
In 2016 verving de Wet DBA de oude VAR-verklaring. Jij en je opdrachtgever moeten samen beoordelen of jullie samenwerking een zelfstandige opdracht of loondienst is. De afspraken op papier én de manier waarop jullie echt werken zijn daarbij belangrijk.
De Belastingdienst beoordeelt sinds 6 september 2024 geen nieuwe modelovereenkomsten meer. Een nog bruikbare, goedgekeurde modelovereenkomst geeft alleen zekerheid als jullie daadwerkelijk volgens de relevante afspraken werken. Alleen een andere contracttitel of een bepaling dat je zelfstandig bent, verandert de feiten niet. Lees de uitleg over modelovereenkomsten.
Welke regels gelden nu en wat verandert later?
De Wet VBAR is niet vanaf 2025 ingevoerd zoals eerder in dit artikel stond. Het verduidelijkingsdeel is in 2026 uit het wetsvoorstel geschrapt. De afzonderlijke wet over een rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst bij een laag uurtarief is wel aangenomen. Die treedt op 31 december 2026 in werking. Tot die datum beoordeel je de arbeidsrelatie volgens de bestaande regels en rechtspraak.
Bekijk de wetstatus bij de Eerste Kamer en het officiële inwerkingtredingsbesluit.
Rechtsvermoeden bij een laag uurtarief: geen minimumtarief
Het toekomstige rechtsvermoeden maakt je niet automatisch werknemer voor de Belastingdienst. Het helpt de werkende om een arbeidsovereenkomst te claimen. De opdrachtgever kan tegenbewijs leveren.
Officiële publieksinformatie noemt €38 per uur op peildatum 1 januari 2026. Voor toepassing zijn de ingangsdatum en het wettelijk vastgestelde, geïndexeerde bedrag leidend. Een hoger tarief sluit loondienst niet uit. Het rechtsvermoeden geldt niet voor een particuliere opdrachtgever die niet beroeps- of bedrijfsmatig handelt.
Lees meer over het rechtsvermoeden bij een laag uurtarief en de wettelijke voorwaarden.
Controle door de Belastingdienst
Sinds 1 januari 2025 kan de Belastingdienst bij schijnzelfstandigheid direct correctieverplichtingen en naheffingen loonheffingen opleggen. Een waarschuwing vooraf is dus geen vaste tussenstap. Naheffen gaat normaal niet verder terug dan 1 januari 2025. Bij kwaadwillendheid of het niet opvolgen van eerdere aanwijzingen kan de Belastingdienst tot vijf jaar teruggaan.
Boete bij schijnzelfstandigheid
In 2026 legt de Belastingdienst nog geen verzuimboetes op bij de handhaving op arbeidsrelaties. Vergrijpboetes zijn wel mogelijk, bijvoorbeeld bij opzet of grove schuld. Er geldt geen standaardboete van 10% voor iedere situatie. Een naheffing en een boete zijn verschillende zaken.
Voor jou kan een herbeoordeling gevolgen hebben voor eerder gebruikte aftrekposten, zoals de zelfstandigenaftrek en de mkb-winstvrijstelling. Welke gevolgen optreden, hangt af van jouw werkzaamheden en fiscale situatie. Arbeidsrelaties en ondernemerschap voor de inkomstenbelasting zijn verwante, maar verschillende beoordelingen.
Bekijk de actuele handhavingsregels van de Belastingdienst en de gevolgen voor de opdrachtnemer. Lees ook onze uitleg over inkomstenbelasting als zzp’er.
Hoe voorkom je schijnzelfstandigheid?
Beoordeel samen met je opdrachtgever of de afgesproken contractvorm past bij de dagelijkse werkwijze. Leg die werkwijze vast en bespreek het opnieuw als de opdracht verandert. Een eigen laptop, meerdere klanten of een hoog tarief geeft op zichzelf geen zekerheid.
Past de opdracht in de praktijk bij loondienst? Bespreek dan een passende contractvorm of een daadwerkelijke wijziging van de samenwerking. Alleen de tekst van de overeenkomst aanpassen is niet voldoende.
Checklist schijnzelfstandigheid
Gebruik deze vragen als bespreekhulp. Beoordeel de antwoorden in samenhang; tel ze niet op tot een automatische uitkomst.
- Wat voor werk doe je en hoe lang duurt de opdracht?
- Wie bepaalt hoe en op welke tijden je werkt?
- Hoe sterk zijn jij en je werk onderdeel van de organisatie van de opdrachtgever?
- Moet je het werk persoonlijk uitvoeren?
- Hoe zijn de afspraken over de opdracht tot stand gekomen?
- Hoe wordt je vergoeding bepaald en betaald, en hoe hoog is die?
- Welk commercieel risico loop je bij de opdracht?
- Hoe treed je naar buiten als ondernemer, bijvoorbeeld bij het vinden van nieuwe klanten?
De Rijksoverheid legt uit welke omstandigheden meetellen. Heb je naast je onderneming ook een baan? Lees dan over zzp’en naast loondienst.
Wat doe je bij twijfel?
Beschrijf samen de opdracht en de dagelijkse werkwijze. Vergelijk die met de officiële keuzehulp en praktijkvoorbeelden. Bespreek welke contractvorm daarbij past en laat bij twijfel de concrete situatie juridisch en fiscaal beoordelen. Controleer ook de gevolgen voor eerder ingediende aangiften; verander die niet op basis van alleen een online checklist.
Wil je weten welke administratieve werkzaamheden Van Passe voor je kan verzorgen? Bekijk ons pakket en de voorwaarden.
Veelgestelde vragen
Wanneer ben je schijnzelfstandige?
Dat ben je wanneer je als zzp’er staat ingeschreven, maar werkt onder omstandigheden die horen bij loondienst.
Hoe voorkom je schijnzelfstandigheid?
Beoordeel samen met je opdrachtgever of de contractvorm past bij hoe je echt werkt. Leg de werkwijze vast en beoordeel die opnieuw als de opdracht verandert. Meerdere klanten, een eigen laptop of een hoog tarief geven afzonderlijk geen zekerheid.
Wat is de boete voor schijnzelfstandigheid?
In 2026 legt de Belastingdienst bij de handhaving op arbeidsrelaties geen verzuimboetes op. Vergrijpboetes zijn wel mogelijk bij opzet of grove schuld. Er is geen vast boetepercentage voor iedere situatie. Los daarvan kan de opdrachtgever een naheffing loonheffingen krijgen.
Hoe lang mag je werken voor één opdrachtgever?
Er is geen algemene veilige maximumduur voor één opdrachtgever. Ook een korte opdracht kan loondienst zijn en een lange opdracht kan zelfstandig worden uitgevoerd. De feitelijke omstandigheden worden samen beoordeeld.
